Zimny chów cieląt polega na utrzymywaniu młodych zwierząt w budkach ustawionych na zewnątrz budynków gospodarskich. Dobrze przygotowane budki igloo dla cieląt zapewniają dostęp do świeżego powietrza, chronią przed opadami i ograniczają bezpośredni kontakt między zwierzętami. Mogą dzięki temu sprzyjać ograniczeniu chorób układu oddechowego, szczególnie w porównaniu z wilgotnym lub słabo wentylowanym cielętnikiem.
O powodzeniu zimnego odchowu nie decyduje jednak sama niska temperatura. Cielę potrzebuje suchej sierści, odpowiedniego żywienia, ochrony przed wiatrem oraz grubej i suchej ściółki. W chłodne dni rośnie jego zapotrzebowanie na energię, dlatego warunki utrzymania trzeba dostosować do wieku zwierzęcia i pogody.
Na czym polega zimny chów cieląt?
Zimny odchów polega na umieszczeniu cielęcia w indywidualnej lub grupowej budce znajdującej się poza tradycyjnym cielętnikiem. Zwierzę ma osłonięte miejsce do leżenia oraz dostęp do wybiegu, paszy i wody.
System można stosować od pierwszych dni życia, jeżeli cielę zostało dobrze osuszone po urodzeniu, otrzymało właściwą ilość siary i ma zapewnione warunki pozwalające utrzymać temperaturę ciała.
Nie należy przy tym traktować zimnego chowu jako sposobu na „hartowanie” cieląt. Niska temperatura sama w sobie nie wzmacnia odporności. Znaczenie systemu outdoor wynika przede wszystkim z dostępu do świeżego powietrza oraz możliwości ograniczenia kontaktu z zanieczyszczeniami i drobnoustrojami krążącymi w zamkniętych pomieszczeniach.
Świeże powietrze może ograniczyć problemy z drogami oddechowymi
Jedną z największych zalet budek outdoor jest bardzo dobra wymiana powietrza. W słabo wentylowanych cielętnikach mogą gromadzić się wilgoć, amoniak, kurz oraz drobnoustroje przenoszone pomiędzy zwierzętami. Takie warunki zwiększają ryzyko problemów z układem oddechowym.
W budce stojącej na zewnątrz powietrze nie krąży pomiędzy dużą liczbą cieląt. Ogranicza to jedną z dróg przenoszenia patogenów. Nie oznacza jednak, że budka automatycznie zapewnia lepszą zdrowotność niż każdy cielętnik. Dobrze zaprojektowany, suchy i prawidłowo wentylowany budynek również może stworzyć bardzo dobre warunki odchowu.
Największą różnicę widać tam, gdzie tradycyjne pomieszczenie ma problemy z wilgocią, przeciągami lub niedostateczną wymianą powietrza.
Indywidualna budka ogranicza kontakt między cielętami
Umieszczenie młodego zwierzęcia w osobnej budce zmniejsza bezpośredni kontakt z innymi cielętami. Może więc ograniczyć przenoszenie części drobnoustrojów wywołujących choroby układu oddechowego i pokarmowego.
Nie zwalnia to jednak z dbania o higienę. Patogeny mogą przenosić się przez wiadra, smoczki, ręce obsługi, sprzęt do pojenia czy zabrudzoną ściółkę. Dlatego każdą budkę trzeba regularnie czyścić, a po zakończeniu cyklu odchowu dokładnie umyć i przygotować dla kolejnego zwierzęcia.
Trzeba też pamiętać, że cielęta są zwierzętami społecznymi. W kolejnych etapach odchowu można przechodzić z utrzymania indywidualnego do małych, stabilnych grup. Dlatego wybierając budki dla cieląt, dobrze od razu zaplanować cały przebieg odchowu, a nie wyłącznie pierwsze tygodnie życia zwierzęcia.
Temperatura w budce to nie jedyny parametr, który trzeba kontrolować
Cielęta mogą dobrze funkcjonować w chłodnych warunkach, jeżeli pozostają suche, mają osłonę przed wiatrem i otrzymują odpowiednią ilość energii. Młode zwierzę jest jednak bardziej podatne na wychłodzenie niż dorosła krowa.
Dlatego nie należy przyjmować jednej temperatury, na przykład –15°C, jako uniwersalnej granicy bezpieczeństwa.
Już przy temperaturach znacznie powyżej zera najmłodsze cielęta mogą potrzebować więcej energii do utrzymania temperatury ciała. Wraz ze spadkiem temperatury rośnie znaczenie odpowiedniego żywienia, suchej ściółki oraz ochrony przed przewiewem.
Warunki termiczne w budkach dla cieląt zależą więc od wieku zwierzęcia, pogody, wilgotności, siły wiatru, jakości ściółki i konstrukcji samej budki.
Jak ustawić budki dla cieląt?
Wejście do budki nie powinno być skierowane bezpośrednio w stronę dominującego zimnego wiatru. Cielę musi mieć możliwość schowania się w miejscu wolnym od przeciągu, ale budki nie należy całkowicie zamykać.
Ustawienie warto dopasować do lokalnych warunków. W jednym gospodarstwie problemem będzie silny wiatr zachodni, w innym otwarta przestrzeń od północy albo mocne nasłonecznienie latem.
Duże znaczenie ma również podłoże. Woda nie powinna spływać do wnętrza budki ani gromadzić się wokół wybiegu. Suche stanowisko ułatwia utrzymanie higieny i ogranicza zawilgocenie słomy.
Gruba, sucha ściółka chroni cielę przed utratą ciepła
Przy zimnym odchowie szczególnego znaczenia nabiera ścielenie budek dla cieląt. Najczęściej wykorzystuje się słomę, ponieważ cielę może częściowo się w niej zagłębić podczas leżenia.
Dobrze przygotowane legowisko powinno być na tyle głębokie, aby nogi leżącego zwierzęcia były w dużej mierze przykryte słomą. Taka warstwa ogranicza utratę ciepła do podłoża.
Sama ilość materiału nie wystarczy. Mokra ściółka traci właściwości izolacyjne, dlatego trzeba codziennie kontrolować jej stan i regularnie uzupełniać świeżą warstwę.
Zimno zwiększa zapotrzebowanie cielęcia na energię
W chłodniejszych warunkach cielę zużywa więcej energii na utrzymanie prawidłowej temperatury ciała. Z tego powodu nie można zakładać, że zimny chów cieląt zawsze zwiększa przyrosty masy ciała.
Jeżeli żywienie nie pokrywa zwiększonego zapotrzebowania energetycznego, tempo wzrostu może wręcz spaść.
Przyrosty zależą przede wszystkim od ilości i jakości mleka lub preparatu mlekozastępczego, pobrania paszy starterowej, zdrowotności, dostępu do wody i momentu odsadzenia. Miejsce utrzymania stanowi tylko jedną część całego systemu odchowu.
Równie ważny pozostaje stały dostęp do czystej wody. Dotyczy to także cieląt karmionych mlekiem, ponieważ woda wspiera pobieranie paszy stałej i rozwój przewodu pokarmowego.
Budka powinna pasować do etapu odchowu
Nie każda budka spełnia tę samą funkcję. Mniejsze modele wykorzystuje się najczęściej w okresie indywidualnego utrzymania cielęcia, natomiast większe konstrukcje umożliwiają późniejsze przejście do chowu grupowego.
Przy wyborze trzeba uwzględnić nie tylko wymiary samej budki. Liczy się też powierzchnia wybiegu, łatwość czyszczenia, dostęp do cielęcia, sposób zadawania paszy i wody oraz możliwość sprawnej obsługi większej liczby zwierząt.
W gospodarstwach, które planują rozwój stada, znaczenie ma również możliwość rozbudowy stanowisk. Odpowiednio dobrane akcesoria do budek dla cieląt mogą ułatwić pojenie, karmienie i codzienną kontrolę zwierząt bez zmiany całego układu odchowu.
Czy zimny chów oznacza mniej pracy?
Nie zawsze. Indywidualne budki mogą wymagać więcej chodzenia, osobnego karmienia i częstszego kontrolowania stanowisk. Duże znaczenie ma rozmieszczenie budek oraz sposób transportu mleka, wody, paszy i ściółki.
Dobrze zorganizowana strefa odchowu skraca drogę pokonywaną podczas codziennych czynności. Jeżeli budki stoją w uporządkowanym ciągu, mają wygodny dostęp od strony obsługi i znajdują się blisko miejsca przygotowywania mleka, praca przebiega sprawniej.
Przy większej liczbie cieląt opłaca się więc myśleć o całej organizacji stanowisk, a nie wyłącznie o pojedynczej budce.
Co najczęściej pogarsza warunki w budkach outdoor?
Sam wybór zimnego chowu nie chroni przed błędami. Problemy pojawiają się między innymi wtedy, gdy ściółka jest mokra lub zbyt płytka, wejście znajduje się bezpośrednio pod wiatr albo cielę nie otrzymuje wystarczającej ilości energii przy niskiej temperaturze.
Znaczenie ma także higiena pojenia. Niedokładnie myte wiadra i smoczki mogą przenosić drobnoustroje pomiędzy kolejnymi zwierzętami. Latem dochodzi z kolei ryzyko przegrzewania się budki, dlatego trzeba zadbać o cień i przepływ powietrza.
Problemy te szerzej opisujemy w poradniku dotyczącym najczęstszych błędów w odchowie cieląt.
Zimny chów cieląt – najczęstsze pytania
Na jakim podłożu najlepiej ustawić budki dla cieląt?
Podłoże powinno być stabilne, łatwe do utrzymania w czystości i umożliwiać sprawne odprowadzanie wody. Budki ustawia się między innymi na utwardzonych placach, płytach betonowych lub odpowiednio przygotowanym podłożu mineralnym. Ważne, aby po opadach wokół stanowiska nie tworzyły się zastoiska błota i wody.
Czy budkę trzeba dezynfekować po każdym cielęciu?
Tak. Po opuszczeniu budki przez cielę należy usunąć ściółkę i resztki paszy, dokładnie umyć powierzchnie, a następnie przeprowadzić dezynfekcję odpowiednim preparatem. Przed wprowadzeniem kolejnego zwierzęcia budka powinna dobrze wyschnąć. Sam środek dezynfekcyjny nie zastąpi wcześniejszego usunięcia zabrudzeń organicznych.
Jak duże odstępy zachować między budkami?
Nie ma jednej odległości odpowiedniej dla każdego układu. Trzeba pozostawić tyle miejsca, aby cielęta z sąsiednich stanowisk nie miały niekontrolowanego kontaktu, a obsługa mogła swobodnie przejść, dostarczyć paszę i usunąć ściółkę. Rozstaw powinien też umożliwiać czyszczenie placu sprzętem używanym w gospodarstwie.
Czy budki dla cieląt można ustawiać przez cały rok w tym samym miejscu?
Można, jeżeli podłoże pozostaje suche i łatwo je dokładnie oczyścić. Przy gruntowym podłożu wielokrotne wykorzystywanie dokładnie tego samego miejsca może jednak prowadzić do pogorszenia higieny. Jeśli gospodarstwo dysponuje odpowiednią przestrzenią, okresowe przesuwanie budek ułatwia utrzymanie czystego stanowiska.
Jak zabezpieczyć paszę i wodę przed deszczem oraz zabrudzeniem?
Wiader i karmideł nie należy ustawiać w miejscu, do którego spływa woda z dachu budki lub gdzie cielę łatwo nanosi błoto. Pomagają uchwyty montowane przy ogrodzeniu wybiegu i rozwiązania umożliwiające szybkie zdejmowanie pojemników do mycia. Wodę i paszę starterową trzeba regularnie wymieniać, jeśli zostały zanieczyszczone ściółką, odchodami lub wodą opadową.
Kiedy budki outdoor są dobrym wyborem?
Budki zewnętrzne dobrze sprawdzają się tam, gdzie hodowca chce zapewnić cielętom stały dostęp do świeżego powietrza, łatwo kontrolować stan poszczególnych zwierząt i ograniczyć bezpośredni kontakt najmłodszych cieląt ze stadem.
Dobry wynik wymaga jednak połączenia kilku rzeczy: prawidłowego podania siary, odpowiedniego żywienia, dostępu do wody, suchej ściółki, ochrony przed wiatrem i regularnej higieny.


